อีก 78 วัน EUDR เริ่มจริง ยาง EUDR ที่สงขลาได้ราคาดีกว่ายางทั่วไปเฉลี่ยไม่ถึง 2 บาท

ตามราคาปิดของตลาดกลางยางพาราสงขลา การยางแห่งประเทศไทย (กยท. หรือ Rubber Authority of Thailand หน่วยงานรัฐที่ดูแลยางทั้งระบบ และเป็นเจ้าของตลาดกลางที่ชาวสวนใช้เป็นราคาอ้างอิงรายวัน) วันที่ 13 ตุลาคม 2569 น้ำยางสด EUDR (ยางที่ผ่านเกณฑ์กฎระเบียบสินค้าปลอดการทำลายป่าของสหภาพยุโรป – EU Deforestation Regulation ซึ่งบังคับให้ยางที่ขายเข้ายุโรปพิสูจน์ได้ว่าไม่ได้มาจากที่ดินที่ถางป่า) ปิดที่ 90.50 บาทต่อกิโลกรัม ส่วนน้ำยางสดทั่วไปปิดที่ 89.45 บาท ต่างกัน 1.05 บาท วันก่อนหน้า ข้อมูลชุดเดียวกันแสดงว่ายาง EUDR ปิด 90.50 บาท ยางทั่วไป 88.25 บาท ต่างกัน 2.25 บาท ปริมาณก็ต่างกันมาก ตาราง กยท. วันที่ 13 ตุลาคม ระบุว่าน้ำยางสด EUDR ซื้อขายผ่านตลาดกลางรวม 105,800 กิโลกรัม ขณะที่น้ำยางทั่วไปซื้อขาย 258,960 กิโลกรัม

รับเน็กซ์ดึงราคาปิดน้ำยางสดของตลาดกลางสงขลาจากระบบข้อมูลของ กยท. ตั้งแต่วันที่ 2 กันยายนถึง 13 ตุลาคม เลือกเฉพาะวันที่มีราคาทั้งยาง EUDR และยางทั่วไป ได้ 41 วัน (นับรวมวันเสาร์และอาทิตย์ที่ กยท. มีราคาประกาศ) แล้วเอาราคายาง EUDR ลบราคายางทั่วไปทีละวัน ส่วนต่างต่ำสุดอยู่ที่ 0.50 บาท สูงสุด 3 บาท และเมื่อเฉลี่ยทั้ง 41 วันได้ 1.96 บาทต่อกิโลกรัม ชาวสวนที่กำลังชั่งใจว่าจะทำเอกสาร EUDR หรือไม่ ควรรู้ตัวเลขนี้ไว้

วันบังคับใช้ตามประกาศล่าสุด

คณะกรรมาธิการยุโรประบุบนเว็บไซต์ว่า EUDR จะใช้กับผู้ประกอบการรายใหญ่และรายกลางตั้งแต่วันที่ 30 ธันวาคม 2569 ส่วนรายย่อยและรายเล็กเริ่ม 30 มิถุนายน 2570 และระบุว่ากฎหมายฉบับนี้ถูกแก้ไขมาแล้วในเดือนธันวาคม 2567 และธันวาคม 2568 นับวันตามปฏิทินจากวันที่ 13 ตุลาคม ถึง 30 ธันวาคม เหลือเวลาอีก 78 วัน

กติกาหลักไม่เปลี่ยน งานศึกษาของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท. หรือ Bank of Thailand ธนาคารกลางของไทย ซึ่งฝ่ายวิจัยทำงานศึกษาผลของ EUDR ต่อยางไทย) สรุปเงื่อนไขไว้สามข้อ คือยางที่จะเข้าตลาดยุโรปต้องมาจากที่ดินที่ไม่ได้ถางป่าหลังวันที่ 31 ธันวาคม 2563 ต้องปลูกถูกกฎหมายของประเทศผู้ผลิต และผู้นำเข้าต้องยื่นรายงานตรวจสอบสถานะ (Due Diligence Statement) ก่อนนำสินค้าเข้า

สิ่งที่เปลี่ยนคือรายการสินค้า ตั้งแต่วันที่ 18 กันยายน 2569 ภาคผนวกที่ 1 ของ EUDR ใช้ตามระเบียบมอบอำนาจ (EU) 2026/2102 บริษัทที่ปรึกษา Polygon One สรุปว่า ยางธรรมชาติ ยางคอมพาวนด์ ยางล้อใหม่ ยางใน และถุงมือยางยังอยู่ในขอบเขต แต่สายพานลำเลียง สินค้ายางวัลคาไนซ์ทั่วไปในพิกัด 4016 เช่น ซีลและแผ่นยางปูพื้น รวมถึงยางล้อใช้แล้วและยางหล่อดอก ถูกตัดออก ส่วนยางสังเคราะห์ไม่เคยอยู่ในกฎหมายนี้

ไทยเสี่ยงต่ำ แต่ยังต้องมีพิกัดแปลง

ไทยอยู่กลุ่มเสี่ยงต่ำ ผู้นำเข้าถูกสุ่มตรวจ1%แต่ยังต้องมีพิกัดแปลง

สหภาพยุโรปจัดไทยไว้ในกลุ่มประเทศเสี่ยงต่ำ สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค. หรือ Trade Policy and Strategy Office หน่วยงานของกระทรวงพาณิชย์ที่ติดตามการส่งออกยางไทยไปยุโรป) และ Polygon One ระบุตรงกันว่า ผู้นำเข้าที่ซื้อยางจากไทยจึงทำการตรวจสอบแบบลดขั้นตอนได้ และถูกสุ่มตรวจ 1% ขณะที่อินโดนีเซียและมาเลเซียอยู่ในกลุ่มเสี่ยงมาตรฐาน ต้องตรวจสอบเต็มรูปแบบและถูกสุ่มตรวจ 3% ส่วนเมียนมา Polygon One ระบุว่าอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูง สุ่มตรวจ 9%

ข้อได้เปรียบนี้มีเงื่อนไข Polygon One อธิบายว่าการตรวจสอบแบบลดขั้นตอนตัดเฉพาะขั้นประเมินและลดความเสี่ยง ผู้นำเข้ายังต้องมีพิกัดแปลงปลูกและหลักฐานว่าปลูกถูกกฎหมาย และถ้ามีสัญญาณว่ายางไทยถูกผสมกับยางจากประเทศอื่น สิทธิ์ลดขั้นตอนก็ใช้ไม่ได้ ข้อนี้สำคัญกับไทย เพราะยางจากหลายแหล่งมักผ่านพ่อค้าคนกลางและโรงงานเดียวกัน

ยุโรปเป็นตลาดที่ไทยทิ้งไม่ได้ สนค. รายงานเมื่อเดือนกรกฎาคมว่า ช่วงปี 2564–2568 ยางธรรมชาติจากไทยมีส่วนแบ่งเฉลี่ย 20.3% ของมูลค่ายางธรรมชาติที่ยุโรปนำเข้า ปี 2568 ไทยส่งยางและผลิตภัณฑ์ยางไปยุโรปรวม 1,881.21 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เป็นยางธรรมชาติ 579.71 ล้านดอลลาร์

กยท. ลดเป้า เพราะคนซื้อน้อยกว่าที่คิด

เป้ายาง EUDR ผ่านตลาด กยท.130,800 → 90,826.85ตัน (ลดราว 31%)

ฝั่งไทยมีสัญญาณที่ต้องอ่านให้ออก ไทยโพสต์รายงานว่า นายเบญจพล นาคประเสริฐ ประธานกรรมการ กยท. เปิดเผยเมื่อวันที่ 10 กันยายนว่า กยท. ลดเป้าหมายปริมาณยาง EUDR ที่ซื้อขายผ่านตลาด จาก 130,800 ตัน เหลือ 90,826.85 ตัน คิดเป็นการลดลงราว 31% เหตุผลคือถ้าตั้งเป้าสูงเกินไปจะเกิดช่องว่างกับความต้องการซื้อจริงในตลาด

ตามรายงานฉบับเดียวกัน กยท. จะหันไปเพิ่มงานมาตรฐาน Thai Traceability ให้ครอบคลุมมาตรฐานสากลและผลักดันเป็นมาตรฐานระดับชาติ แนวทางนี้มี 4 ด้าน คือการตรวจสอบย้อนกลับถึงแปลงปลูกพร้อมพิกัด การจัดการสวนตามหลักเกษตรที่ดี (GAP หรือ Good Agricultural Practices มาตรฐานการจัดการสวนที่ผู้ซื้อใช้ตรวจ) การประเมินความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมและสิทธิในที่ดิน และการจัดการสวนอย่างยั่งยืนโดยนำหลักของ FSC (สภาพิทักษ์ป่าไม้ – Forest Stewardship Council องค์กรสากลที่ออกใบรับรองการจัดการป่าและสวนอย่างยั่งยืน) และ SNR (ยางธรรมชาติยั่งยืน – Sustainable Natural Rubber หลักเกณฑ์ความยั่งยืนของห่วงโซ่ยางธรรมชาติ ดูคำอธิบายในดัชนีคำย่อท้ายบทความ) มาปรับใช้

ส่วนต่างราคาที่เห็นในตลาดกลางวันนี้ยังห่างจากช่วงแรกที่มีการซื้อขายยาง EUDR งานศึกษาของ ธปท. เมื่อเดือนกันยายน 2568 บันทึกไว้ว่า ไตรมาสสองของปี 2567 ซึ่งยาง EUDR ยังมีน้อย ค่าพรีเมียมขึ้นไปถึง 10 บาทต่อกิโลกรัม จากนั้นลดลงเหลือ 2–3 บาท และเหลือราว 1 บาท หลังยุโรปประกาศเลื่อนบังคับใช้ครั้งแรก

ผู้ซื้อยุโรปเริ่มตรวจถึงแปลง

ผู้ซื้อยุโรปเริ่มตรวจย้อนถึงแปลงที่กรีด

ปลายทางกำลังขยับ European Rubber Journal รายงานเมื่อวันที่ 12 ตุลาคมว่า Dunlop Aircraft Tyres ผู้ผลิตยางล้อเครื่องบิน เลือกใช้แพลตฟอร์มของ osapiens บริษัทซอฟต์แวร์เยอรมัน เพื่อตรวจสอบความเสี่ยงด้านการตัดไม้ทำลายป่าและความถูกต้องตามกฎหมายของยางธรรมชาติ ไล่ลงไปถึงแปลงที่ยางถูกกรีดออกมา

"ความเสี่ยงจริงอยู่ลึกลงไปหลายทอดในห่วงโซ่ เกินกว่าที่การตรวจด้วยมือจะตามได้" — Stephan de Barse ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายรายได้ (CRO หรือ Chief Revenue Officer ผู้บริหารฝ่ายขาย) ของ osapiens บริษัทที่ขายระบบตรวจสอบย้อนกลับ (แปลจากภาษาอังกฤษ อ้างใน European Rubber Journal 12 ต.ค. 2569)

ชาวสวนต้องมีอะไรบ้าง

สวนไม่เกิน 25 ไร่ ใช้พิกัดจุดเดียวได้≤ 4เฮกตาร์ (25 ไร่)

Polygon One สรุปกฎของ EUDR ไว้ว่า สวนขนาดไม่เกิน 4 เฮกตาร์ หรือ 25 ไร่ (คิดที่ 1 เฮกตาร์เท่ากับ 6.25 ไร่) ใช้พิกัดจุดเดียวที่มีทศนิยม 6 ตำแหน่งได้ สวนที่ใหญ่กว่านั้นต้องใช้แนวเขตแปลง ข้อมูลที่ส่งเป็นพิกัด ไม่ต้องใส่ชื่อหรือเลขบัตรประชาชนของเกษตรกร และยุโรปต้องการรู้ช่วงเวลาที่กรีดยางด้วย ไม่ใช่แค่วันส่งของ

ข้อที่ทำให้ชาวสวนหลายคนสบายใจได้คือ คำถามที่พบบ่อยของคณะกรรมาธิการยุโรปข้อ 4.14 ซึ่ง Polygon One อ้างถึง นับสวนยางเป็นพื้นที่เพาะปลูกทางการเกษตร ไม่ใช่ป่า สวนที่เป็นสวนยางอยู่แล้วก่อนปี 2564 จึงโค่นและปลูกแทนได้โดยไม่ถือว่าตัดไม้ทำลายป่า แต่ที่ดินที่ถางป่ามาปลูกยางหลัง 31 ธันวาคม 2563 ขายยางเข้ายุโรปไม่ได้เลย

ปัญหาใหญ่อยู่ที่เอกสารสิทธิ Mongabay รายงานเมื่อเดือนมิถุนายนว่า ราว 20% ของเกษตรกรรายย่อยที่ปลูกยางในไทยไม่มีเอกสารสิทธิที่ดินแบบเป็นทางการ เกษตรกรกลุ่มนี้ต้องไปยืนยันสถานะกับสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก. หรือ Agricultural Land Reform Office หน่วยงานที่ชาวสวนซึ่งไม่มีโฉนดต้องไปยืนยันสถานะที่ดิน) ก่อนจึงจะขายยางเข้าตลาดยุโรปได้ Mongabay ยังอ้างรายงานปี 2567 ที่ กยท. ทำร่วมกับสถาบันป่าไม้ยุโรปว่า กยท. ทำพิกัดแปลงยางไปแล้วกว่า 3.1 ล้านเฮกตาร์ หรือราว 79% ของพื้นที่ผลิตยางทั้งประเทศ

เอกสารที่ชาวสวนต้องเตรียมไม่ซับซ้อน งานศึกษาของ ธปท. ระบุว่า เกษตรกรที่ขายยาง EUDR ใช้ทะเบียนเกษตรกร สำเนาบัตรประชาชน เอกสารสิทธิที่ดิน และหนังสือยินยอมเปิดเผยข้อมูลให้ผู้รับซื้อ ใครยังไม่ได้ขึ้นทะเบียนกับ กยท. หรือยังไม่เคยให้ กยท. ทำพิกัดแปลง มีเวลาอีก 78 วันก่อนกฎหมายมีผลกับผู้นำเข้ารายใหญ่และรายกลางของยุโรป